معرفی کتاب: مردان اندیشه

عنوان: مردان اندیشه، پدیدآورندگان فلسفه معاصر

تالیف: برایان مگی

ترجمه: عزت الله فولادوند

ناشر: طرح نو

مردان اندیشه برایان مگی

درباره کتاب:

در توضیح پشت جلد آمده است: «گفتار و کردار زندگی روزانه ما تحت تاثیر اندیشه‌های مسلط در عصر ماست. بیشتر این اندیشه‌ها از فلسفه و فلاسفه مایه می‌گیرند، اما فلسفه اصولا چیست؟ و فیلسوفان واقعا چه می‌گویند؟ این کتاب شامل 16 گفتگو با نامدارترین چهره‌های فلسفی معاصر است. وضوح و عدم تعقید در گفتارها چنان است که حتی خواننده عادی نیز می‌تواند با مهمترین مفاهیم فلسفه معاصر آشنا شود. نحوه ارائه مطالب یادآوری «دیالوگ»‌های افلاطون است و به خواننده امکان می‌دهد تا با فلسفه در شکلی خلاق و زنده آشنا شود. گفتگوی اول با ایزایا برلین درباره این پرسش بنیادین است که «فلسفه چیست؟» و به دنبال آن مکاتب متنوع و متفاوت مارکسیسم و اگزیستانسیالیسم و فلسفه تحلیلی بررسی می‌شوند و فیلسوفان سرشناسی چون چومسکی و مارکوزه و دیگران درباره نکات مهم و اصلی فلسفه خویش بحث می‌کنند. متفکران دقیق و نکته‌سنج به برخی از شاخه‌های فلسفی مانند فلسفه اخلاق، فلسفه سیاسی، فلسفه علم، فلسفه زبان و نسبت میان فلسفه و ادبیات می‌پردازند.»

معرفی کتاب: فلسفه ریاضیات

عنوان: فلسفه ریاضیات (آشنایی امروزی با دنیای برهان‌ها و تصویرها)

تألیف: جیمز رابرت براون

ترجمه: محمدقاسم وحیدی اصل (هیات علمی دانشگاه شهید بهشتی)

ناشر: نوشتگان

درباره کتاب:

این کتاب در 12 فصل با عنوان‌های «مقدمه، تصویر ذهنی ریاضی»، «افلاطون‌گرایی»، «برهان‌های تصویری و افلاطون‌گرایی»، «ریاضیات کاربردی چیست؟»، «هیلبرت و گودل»، «گره‌ها و نماد‌گذاری»،‌ «تعریف چیست؟»، «رویکرد‌های ساختی»، «برهان‌ها، تصویر‌‌ها و شیوه‌‌ها و ویتگنشتاین»، «محاسبه، برهان و حدس»، «چگونه فرض پیوستار را ابطال کنیم» و ‌«رو کردن دست» تدوین شده است.

در نخستین فصل کتاب نویسنده ضمن ارائه شرحی درباره تصویر ذهنی ریاضی در مطلبی با عنوان خواندنی‌‌های بیشتر آورده است: «هستند بسیاری که وقتی به سراغ فلسفه ریاضیات می‌آیند که هنوز رویارویی جدی با خود ریاضیات نداشته‌اند. اگر دنبال جایی می‌گردید که تجربه‌ای کسب کنید، کتاب کلاسیک قدیمی «ریاضیات چیست؟» اثر کورانت،‌ رابینز، و استیورات را امتحان کنید.»

نویسنده در ابتدای سومین فصل کتاب آورده‌ است: «ریاضیدانان، مانند همه ما،‌ ایده‌های هوشمندانه را ارج می‌نهند،‌ به‌ویژه از یک تصویر ابتکاری لذت می‌برند. اما این ارج گذاشتن‌ها موجب آن نمی‌شود که شکاکیت مستولی بر خود را درهم شکنند. بالاخره یک نمودار ــ در بهترین حالت ــ تنها حالتی خاص است و نمی‌تواند قضیه‌ای کلی را ثابت کند. بدتر اینکه می‌تواند مطلقا گمراه کننده باشد.

نگرش غالب، اما نه جهان شمول،‌ آن است که تصویر‌ها واقعا چیزی جز ابزار‌های رهگشا نیستند؛ آن‌ها به لحاظ روان‌شناختی انگیزه‌بخش و به لحاظ آموزشی مهم‌اند. ــ اما چیزی را اثبات نمی‌کنند. می‌خواهم با این نظر مخالفت کنم و به نفع آنکه تصویر‌ها نقشی مشروع به‌عنوان شواهد و موجه‌‌سازی دارند. اقامه دعوی کنم ــ نقشی که بس فراتر از رهگشا بودن است. خلاصه اینکه، تصویر‌ها می‌توانند از پس اثبات قضیه‌ها برآیند.ــ»

«صورت‌گرایی» یکی از موضوعات سومین فصل کتاب است. در این باره می‌خوانیم: «شطرنج و دیگر بازی‌هایی که روی صفحه انجام می‌شوند، مرکب از نماد‌ها یا نشانه‌ها و قواعدی برای حرکت دادن آن‌ها به این سو یا آن‌سوست. هیچ‌کس مهره‌های شطرنج را به‌عنوان معرف چیزی تلقی نمی‌کند. صورت‌گرایان این قیاس را بسیار دوست دارند: ریاضیات صرفا یک بازی است؛‌ اشیای ریاضی مانند مهره‌‌های شطرنج و قواعد ریاضی همانند قاعده‌های دلخواه بازی‌اند. با رنگ و لعاب بیشتر بخشیدن به آن شاید هم اضافه کنند که ریاضیات بزرگ‌ترین بازی است که تاکنون انجام شده اما با این حال صرفا یک بازی است.»

درباره آفرینش یا آشکار‌سازی؟ در ششمین فصل کتاب آمده است: «ریاضیدانان و تاریخدانان اغلب اهمیت نماد‌گذاری خود را متذکر می‌شوند. اما تاکنون به‌ندرت تحلیل‌هایی جدی انجام شده است. با این حال «کن ماندرس» اخیرا بر چندین نکته کلیدی انگشت گذاشته و چند ادعای جالب توجه ارائه کرده است.»

 

منبع: ایبنا

 

 

معرفی کتاب: تاریخچه فلسفه زمان

عنوان: تاریخچه فلسفه زمان

تالیف: آدریان باردون

ترجمه: حسن امیری آرا

ناشر: کرگدن

درباره کتاب:

آدریان باردون استاد فلسفه در دانشگاه ویک فورست در یادداشتی که برای ترجمه فارسی این کتاب نوشته می‌گوید: «طبیعتِ زمان و تغییرْ طى هزاران سال از جمله موضوعات اصلی مورد توجه فلاسفه بوده است. فلاسفه متقدم یونان، همچون پارمنیدس و زنون الئایی، به طبیعتِ به‎ظاهر متناقض‎نمایِ تغییر به دیده شک می‎نگریسته‌اند: برای آنکه چیزی تغییر کند باید هم یک چیز باشد و هم چیزی دیگر؛ برای آنکه چیزی خلق شود باید هم باشد و هم نباشد. فلاسفه مسیحی، همچون آگوستین اهل هیپو، و فلاسفه مسلمان، همچون غزالی، مسئله گذر زمانی را در پیوند با مسئله ابدیت دنبال مى‌کردند.

این مطالعات به‌وضوح در تلقی کانت از علّیت، معرفت و استدلال کلامی ـ جهان‎‌شناختی اثرگذار بود. کانت شیوه تازه‎ای از تفکر درباره ایدئالیسم زمانی تأسیس کرد؛ هم‌زمان با اعتراضاتی که به تلقی واقع‌گرایانه نیوتن از مکان و زمان داشت، از رویکرد نیوتن به علم طبیعی دفاع مى‌کرد.

توجه به فلسفه زمان در قرن بیستم شتاب گرفت، چرا که تحولات جدید در فیزیک و علوم شناختی منجر به ابداعاتی در پدیدارشناسی، متافیزیک و منطق زمان شد. تحولاتی که در نظریه نسبیت و فیزیک کوانتومی پدید آمده بود منجر به تلقی‌هایى بسیار باریک‌بینانه‎تر از مسائل بغرنج قدیمیِ مربوط به زمان در میان فیلسوفان شد.

امروزه در فلسفه دانشگاهى هیچ حوزه‌‏ای پویاتر از فلسفه زمان نیست. انجمن‎های فعال بسیاری در جهان به این حوزه اختصاص دارد، که اگر بخواهیم نام برخی از آنها را ذکر کنیم باید به «انجمن فلسفه زمان» در آمریکای شمالی، «مرکز زمان» در استرالیا، و «مرکز فلسفۀ زمان» در ایتالیا اشاره کرد.

مسئله عمده در فلسفه زمانِ معاصر چگونگی آشتی دادن زمان آن‌گونه که در تجربه متجلی مى‌شود (در قالب گذرِ رویدادها و تغییر دینامیک در تجربه) با زمان آن‌گونه که در علم به ما معرفى مى‌شود (فیزیک مدرن زمان را به‌عنوان ترتیب استاتیک رویدادها، بدون گذشته، حال، یا آینده‌اى ذاتی، توصیف می‎کند) است. دیگر مسائل مربوط عبارت‌اند از سازگاری اختیار با تلقی علمی از زمان، دلیلِ جهت‌‏مندی ظاهری زمان و ارتباط میان علیت و زمان.

برای نگارنده مایه افتخار است که شاهد ترجمه کتابش به زبان فارسی، این زبان ممتاز فیلسوفان و شاعران، است. در گاه‎شمارى که فرهنگ فلسفی آکسفورد اخیراً از زمان زیست فیلسوفان منتشر کرده، نام زرتشت به‌عنوان نخستین فیلسوف ذکر شده است. فلسفه یونان باستان بسیار متأثر از سنت زرتشتی بوده است، درست همان‌گونه که تحولات فلسفى اروپا در قرون وسطی به‎شدت مرهون فیلسوفان مسلمان-ایرانی متأخری مانند ابن‌سینا و غزالی بوده است. ایران جامعه فلسفی فعال و شناخته‌شده‌ای دارد. امیدوارم در آینده شاهد تعاملات علمی بیشتری میان دانشگاهیان ایران و همتایان‌شان در دیگر نقاط جهان باشیم.»

معرفی کتاب: آشنایی با فلسفه علم

عنوان: آشنایی با فلسفه علم

تالیف: حسین شیخ رضایی، امیراحسان کرباسی زاده

ناشر: هرمس

درباره کتاب:

کتاب آشنایی با فلسفه‌ی علم تألیف دکتر حسین شیخ رضایی و دکتر امیراحسان کرباسی‌‌زاده است که توسط انتشارات هرمس منتشر شده استمؤلفین این کتاب، هر دو دانش‌آموخته‌‌ی کارشناسی ارشد فلسفه‌ی علم دانشگاه صنعتی شریف هستند و هر دو مدرک دکترایشان را در فلسفه‌ و از دانشگاه‌‌های انگلستان -دورهام و بریستول- اخذ کرده‌‌اند و هر دو اکنون استادیار و عضو هیئت علمی گروه مطالعات علم مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران می‌‌باشند.

این کتاب یکی از مجلدات مجموعه‌‌ی «آشنایی با فلسفه‌ی تحلیلی» است که همچون دیگر مجلدات این مجموعه -«آشنایی با فلسفه‌ی ذهن»، «آشنایی با فلسفه‌ی زبان» و «معرفت‌‌شناسی» – به هدف رفع کمبود متون معتبر فلسفی نگارش یافته و بیشتر به صورت درس‌نامه‌ای است که بتواند نیاز دانشجویان و علاقه‌‌مندان به این حوزه را برطرف کند. البته همان طور که در مقدمه‌ی کتاب نیز آمده است، نویسندگان تلاش کرده‌‌اند از طرح نظرات شخصی‌‌شان در طرح مباحث فلسفی تا جای ممکن اجتناب کنند، اما چنان‌که می‌‌دانیم انقطاع کامل نویسنده از پیش‌‌فرض‌‌هایش تقریباً غیرممکن و یا بسیار دشوار است، چنان‌کهنگارنده‌‌ی این متن نیز از این قاعده مستثنی نمی‌‌باشد.

«آشنایی با فلسفه‌ی علم» از 7 فصل اصلی تشکیل شده است که «فلسفه‌ی علم، علم و شبه‌علم»، عنوان فصل نخست این کتاب و «استقرا و تأیید»، «روش‌‌شناسی علم»، «واقع‌‌گرایی و ابزارگرایی علمی»، «تبیین علمی»، «قوانین طبیعت» و «اخلاق علم» به ترتیب عناوین فصول دیگر آن هستند. به نظر می‌‌رسد بهتر آن است تا ضمن مروری بر فصول هفتگانه‌ی کتاب، ارزیابی اختصاصی هر فصل و سپس ارزیابی کلی درباره‌ی آن صورت گیرد تا خوانندگان با محتوای فصول و فضای کلی کتاب نیز آشنا شوند.

معرفی کتاب: فلسفه‌های بزرگ

عنوان: فلسفه‌های بزرگ

تالیف: پیر دو کاسه

ترجمه: احمد آرام

ناشر: انتشارات علمی و فرهنگی

درباره کتاب:

در این اثر خواننده ضمن آشنایی با مباحث اساسی فلسفی، به طور تاریخی، به سرآغاز اساطیری فلسفه یونان و قرون وسطا، و تأثیر آن در پایه گذاری علم جدید و مباحث اساسی عقل، نقادی و روش ها در دوران فلسفه جدید پی خواهد برد.

معرفی کتاب: تاریخ مختصر فلسفه جدید، از دکارت تا ویتگنشتاین

عنوان: تاریخ مختصر فلسفه جدید، از دکارت تا ویتگنشتاین

تالیف: راجر اسکروتن

ترجمه: اسماعیل سعادتی خمسه

ناشر: حکمت

 

درباره کتاب:

در پیشگفتار این کتاب  نوسینده با بیان اینکه کتاب از منظری تحلیلی، تصویری ترکیبی از تاریخ فلسفه جدید به دست می دهد، می گوید: گرچه به ناچار برخی از فیلسوفان انتخاب شده اند، امیدوارم شخصیت های اصلی و دغدغه های مهمی را که از زمان دکارت به بعد فلسفه غربی را شکل داده اند معر فی کرده باشم. به اعتقاد من رویکرد به این موضوعات از دیدگاه فلسفه تحلیلی سودمند است، دیدگاهی که در سال های اخیر پس از مدت ها غفلت از آن، در تاریخ مورد توجه قرار گرفته و کوشیده شده است تا دوباره پیوندهایش را با سنت عقلانی غربی تثبیت کند.

نویسنده می گوید: من فلسفه تحلیلی را از دریچه تفکر خلاق بزرگ ترین نماینده آن، یعنی ویتگنشتاین، مورد بحث قرار می دهم و ناگزیر بوده ام از بسیاری از دستاوردهای چشمگیر ولی احتمالا بیش از حد بها داده شده  اندیشمندان انگلیسی و امریکایی که اولین دل مشغولی فلسفی آنها منطق و زبان بوده است صرف نظر کنم.

در ادامه آمده است که در فصل نخست توضیح  می دهم که چرا بخش اعظم بحث خود را به اندیشمندان برجسته فلسفه بعد از رنسانس اختصاص می دهم و چرا روش های من با روش های مورخ آرا و عقاید فرق دارد. مسئله مورد علاقه من  تشریح مضمون استدلال ها و نتایج فلسفی است، نه شرح زمینه هایی که این استدلال ها و نتایج در آنها به وجود آمده اند یا توصیف عواملی که به آنها منجر شده اند. کسانی که به تاریخ آراء و عقاید علاقه دارند مایل خواهند بود به بنیاد مباحث این کتاب بازگردند و اوضاع تاریخی شکل گیری آن مباحث را بررسی کنند و نیز به جریان عواملی بپردازند که از هابز به اسپینوزا، از مالبرانش به برکلی، از روسو به کانت و از شوپنهاور به ویتگنشتاین منتهی شده است. چه بسا سپس معلوم شود که طبقه بندی هایی که من برای مکاتب و مباحث اتخاذ کرده ام، اگر تحکمی نباشد، دست کم برای سهولت کار فلسفی بسیار با اهمیت اند.

در پشت جلد این کتاب آمده است: راجر اسکروتن، در این کتاب از منظر تحلیلی، تصویری از تاریخ فلسفه جدید را از دکارت تا ویتگنشتاین به‌دست می‌دهد. او شخصیت‌های اصلی و دغدغه‌های عقلانی مهمی را که، از دکارت به‌بعد، فلسفه غربی را شکل داده‌اند معرفی کرده است. نویسنده دراین کتاب به تشریح مضمون استدلال‌ها و نتایج فلسفی آنها پرداخته است. تاریخ مختصر فلسفۀ جدید کتابی است مختصر و روان و در عین حال دقیق و پرمطلب که خواننده را به‌نحوی جدی با مباحث مهم‌ترین فیلسوفان معاصر درگیر می‌کند.

معرفی کتاب: بنیانی علمی برای جهانی عقلانی

عنوان: بنیانی علمی برای جهانی عقلانی

تالیف: پل دیویس

مترجم: محمدابراهیم محجوب

ناشر: گمان

درباره کتاب:

جهان چگونه آغاز شده است؟ اصلاً چرا جهان وجود دارد؟ آیا قوانین فیزیک می‌توانست طور دیگری باشد؟ چه کسی این قوانین را برقرار کرده است؟ چرا ما در این جهان هستیم؟
در طول تاریخ،‌ انسان‌ها همواره این رویا را در سر می پروراندند که علت غایی وجود کائنات را دریابند.
پل دیویس، فیزیکدان برجسته، در کتاب «بنیانی علمی برای جهان عقلانی» (با نام اصلی «ذهن خدا») به کندوکاو دربارهٔ این پرسش می‌پردازد که آیا علم مدرن می‌تواند کلیدی برای گشودن این آخرین راز کائنات باشد؟
دیویس که از کودکی ذهنش درگیر پرسش از علت‌های نهایی امور بوده و والدینش را با «چرا»‌هایش به ستوه می آورده، در این جستجویش برای یافتن یک تبیین غایی، پرسش‌های بزرگی را که طی هزاره‌ها ذهن انسان را مشغول داشته‌اند بازمی‌کاود و در این مسیر به مسائلی می‌رسد همچون منشأ و تکامل کیهان و ماهیت حیات و آگاهی. خیلی‌ها فکر می‌کنند این‌ها مسائلی متعلق به قلمروی دین است نه علم. اما دیویس در این کتاب می‌گوید شاید خیلی از این پرسش‌ها غیرقابل پاسخ دادن باشند، اما فقط کسانی که درکی از علم مدرن دارند می‌توانند به عمق این پرسش‌ها راه ببرند.
او نشان می‌دهد که چطور تئوری‌های دانشمندانی همچون نیوتن، آینشتین و این اواخر استیون هاوکینگ و ریچارد فاینمن درک ما را از جهان فیزیکی متحول کرده است و سپس کشفیات این دانشمندان را در پرتو آثار فیلسوفانی چون دکارت، هیوم و کانت مورد بررسی قرار می‌دهد.
او در نهایت کتاب را با این نگاه به پایان می‌برد که «نمی‌توان باور کرد وجود ما در این جهان صرفا جهش بخت یا یک تصادف تاریخی باشد. از رهگذر موجوداتی آگاه است که جهان خودآگاهی پدید آورده است. این را نباید جزئیاتی پیش‌پا‌افتاده به شمار آورد یا محصول جانبی نیروهای بی‌هدف و بی‌اندیشه. به راستی غرض این بوده که ما اینجا باشیم.»

معرفی کتاب: فلسفه به وقت سه صبح

عنوان: فلسفه به وقت سه صبح

تالیف: ریچار مارشال

مترجم: مهدی رعنائی

ناشر: ترجمان علوم انسانی

درباره کتاب:

شعار نشریه اینترنتی تری.ای. ام یا سه صبح این است: «هرچه که باشد، ما علیه آنیم». شهرت این نشریه در میان فیلسوفان بیش از هرچیز به خاطر مصاحبه­های جالبش با برخی از شناخته ­شده ­ترین فیلسوفان یا شارحان است.

مصاحبه ­های پیش رو طیف گسترده ای از موضوعات و افراد را شامل می شود، از فیلسوفان تثبیت شده ­ای مانند رابرت استالنیکر، تیموتی ویلیامسن و کیت فاین، تا راک­استارهای جدید جهان فلسفه مانند جیسن استنلی و سوزانا سیگل و روشنفکران چپ­ گرای پرسروصدایی مانند برایان لایتر. اما اهمیت این مصاحبه ­ها تنها به خاطر مصاحبه ­شونده نیست، گاه اهمیت موضوع باعث شده است تا ریچارد مارشال، مصاحبه کننده، به سراغ کسانی برود که چندان مشهور نیستند یا مساهمت­ های بنیان­ برافکنی نداشته ­اند، اما بهتر از هر متخصص دیگری می­توانند دربارۀ موضوعی بسیار مهم سخن بگویند. این کتاب شامل ۱۲ مصاحبۀ ریچارد مارشال با فیلسوفان پیشرو معاصر است که توسط مهدی رعنایی به فارسی برگردانده شده است.

 

معرفی کتاب: کمدی منطق

عنوان کتاب: كمدی منطق (زندگینامه برتراند راسل)، سفری حماسی در پی حقیقت 

تألیف : آپوستولوس دوكسياديس , كريستوس پاپا ديميتريو

ترجمه: امیرحسین اصغری

ناشر: فاطمی

درباره کتاب: برتراندراسل ، قهرمان اصلي كمدي منطق ، يكي از بزرگ ترين فلاسفه ي معاصر، يكي از شاخص ترين جستجوگران يقين مطلق و يكي از شناخته شده ترين پايه گذاران مباني رياضيات است. كمدي منطق به همان تعبير كمدي است كه اثر بزرگ دانته ، كمدي الهي ، كمدي است: سفري از تاريكي به روشني. كمدي منطق رماني تاريخي است كه قهرمانان اصلي آن ، راسل ، كانتور ، فرگه ، هيلبرت ، گودل و ويتگنشتاين مسيري بيسيار ناهموار را براي دست يابي به حقيقت طي مي كنند، مسيري كه بعضي از آن ها را به مرز جنون مي كشاند، و بعضي را از مرز مي گذراند. اما داستان پاياني خوش دارد.