Posts by حسین مصحفی

ستاره نوترونی چیست؟

هر چیزی که تا به حال دیده‌اید یا لمس کرده‌اید حتی سخت‌ترین فلزات، آن‌چنان که فکر می‌کنید چگال نیستند. مقدار ماده‌ای که در یک حجم مشخص می‌توان جمع کرد را چگالی می‌گوییم. همه چیز از ماده درست شده است، اما ماده هم از مقدار زیادی هیچی تشکیل شده است! باور نمی‌کنید؟ اگر هر جسمی را به حالت اتمی ببینیم، خواهیم دید که مقدار عظیمی فضای خالی درون آن وجود دارد.

اگر ابعاد یک اتم را به اندازه یک زمین فوتبال تصور کنیم، هسته اتم (که از نوترون‌ها و پروتون‌ها ساخته شده) درست در وسط زمین و تقریبا به اندازه‌ی یک تیله بازی خواهد بود. اما الکترون‌ها، در لبه دور زمین قرار می‌گیرند و برای چشم غیر مسلح نادیدنی خواهند بود. بلی درست است اگر بتوانید این را تصور کنید می‌بینید که بیشتر فضای یک اتم را فضای خالی تشکیل داده است!

 

اما چه خواهد شد اگر این فضای خالی را با تعداد تیله‌های بیشتری پر کنیم؟ اگر فکر می‌کنید این سوال بی معنی است، در اشتباه هستید. جهان بسیار عجیب‌تر از آن چیزی است که شما بتوانید تصور کنید، پر از امکان‌های بی‌شماری است که حتی فراتر از ادراک دانشمندان معمولی است. یکی از این شگفتی‌ها برای مثال : ستاره‌های نوترونی هستند.

 

تولد یک ستاره نوترونی

وقتی ستاره‌هایی با جرمی بین ۸ تا ۲۰ برابر جرم خورشید به پایان عمر خود می‌رسند، یک اتفاق عجیب رخ می‌دهد. ستاره‌هایی با چنین جرمی، پس از پایان سوخت خود به دلیل جرم زیاد بر اثر نیروی گرانش به درون خود فرو می‌ریزند و این فرو ریزش باعث تولید انفجاری عظیم می‌شود که به آن انفجار ابر نواختری می‌گویند. این نوع انفجارها جزء پر انرژی ترین انفجارهای کیهانی هستند بطوری که چنان درخشندگی‌ای تولید می‌کنند که برای مدتی در آسمان به صورت یک ستاره درخشان ظاهر می‌شوند. اما هسته ستاره اصلی به شکل جالبی باقی خواهد ماند. اگر هسته چنین ستاره‌های پرجرمی دارای جرمی بیش از ۴/۱ برابر جرم خورشید باشد شروع به رمبش (در خود جمع شدن) می‌کنند. گرانش عظیمی، هسته را به درون خودش فشرده می‌کند، بطوری که همه ذرات زیراتمی آن، نظیر پروتون‌ها و الکترون‌ها در هم فشرده شده و ترکیب می‌شوند تا یک شبکه‌ی بسیار فشرده از نوترون‌ها را ایجاد کنند.

 

رمبش در کسری از ثانیه رخ می‌دهد، اما تغییر در ساختار هسته به صورت تدریجی است. نوترون‌ها آن چنان به هم فشرده می‌شوند که هسته به صورت یک کره کوچک با قطر فقط ۲۰ کیلومتر در می‌آید که جرم اولیه هسته را حفظ کرده است. حواستان باشد که خورشید ۳۰۰۰۰۰ برابر پر جرم تر از زمین است. حالا، یک ستاره را فرض کنید که ۵۰۰۰۰۰ برابر زمین جرم دارد و در ابعاد یک شهر کوچک فشرده می‌شود!

 

پس یک ستاره نوترونی چگال‌ترین جسمی است که در جهان وجود دارد. البته، می‌توانید اشکال بگیرید که یک سیاه‌‌چاله چگال‌ترین جسمی است که در جهان وجود دارد، اما دقت داشته باشید که یک سیاه چاله از نظر فنی فراتر از افق رویداد ما (جایی که نور آن به ما می‌رسد) قرار دارد یعنی نمی‌توانیم هسته‌ی آن را ببینیم. پس ستاره نوترونی در جهانی که می‌توانیم مشاهده کنیم چگال‌ترین چیزی است که وجود دارد.

 

چگالی ستاره نوترونی

 

در یک ستاره نوترونی، تمام فضای خالی موجود در ماده توسط نوترون‌هایی اشغال می‌شود، که توسط گرانش ستاره کنار هم قرار گرفته‌اند. این اتفاق موجب می‌شود که ستاره به شدت چگال باشد، بطوری که یک سانتی متر مکعب از نوترونیوم (ماده تشکیل دهنده ستاره نوترونی را نوترونیوم می‌نامند) تقریبا ۴۰۰ میلیون تن جرم خواهد داشت! برای اینکه بهتر این را بفهمیم، یک فیل را در نظر بگیرید. یک فیل آفریقاییِ متوسط حدود ۴ تن (۴۰۰۰ کیلوگرم) جرم دارد. اگر بتوانید ۱۰۰ میلیون زنجیر فیل(واحد شمارش فیل‌ها) را در یک حبه قند فشرده کنید، خواهید توانست به چگالی ستاره نوترونی برسید!!

 

گرانش ستاره نوترونی

 

از ستاره‌ای با چنین چگالی عظیمی، انتظار می‌رود که کشش گرانشی بسیار زیادی داشته باشد. اگر بتوانید روی سطح یک ستاره نوترونی بایستید، شما به ابعاد یک اتم فشرده خواهید شد! اما، بیاید فرض کنیم که به یک طریقی شما بتوانید روی سطح ستاره نوترونی ایستاده بمانید. در این حالت شما ۱۰۰ میلیارد برابر سنگین‌تر خواهید شد! من حدود ۷۰ کیلوگرم (۷۰۰ نیوتن) بر روی سیاره آبی زمین وزن دارم، اما روی یک ستاره نوترونی معادل ۷۰۰۰ میلیارد کیلوگرم (۷۰۰۰۰ میلیارد نیوتن) وزن خواهم داشت!! یعنی تقریبا ۷/۱ میلیارد برابر سنگین‌تر از یک فیل!

 

سرعت و چرخش یک ستاره نوترونی

 

یک ستاره نوترونی در واقع جسد یک ستاره بسیار بزرگ است که عمر خود را به چرخیدن سپری کرده است. اما، پس از انفجار ابر نواختری ، هسته چگال باقی‌مانده، همان تکانه زاویه‌ای اولیه‌ی ستاره‌ی بزرگ را حفظ می‌کند. اگر ستاره اولیه طی چند هفته یک بار به دور خود می‌چرخید، ستاره نوترونی در هر ثانیه چند بار به دور خود می‌چرخد! در واقع از پایستگی تکانه زاویه‌ای نتیجه می‌شود که وقتی ستاره نوترونی به شعاع بسیار کوچک ۱۰ کیلومتر می‌رمبد سرعت چرخش آن بسیار افزایش می‌یابد. این همان اتفاقی است که در اسکیت روی یخ ورزشکار با جمع کردن بدنش سرعت چرخش به دور خود را افزایش می‌دهد.

 

ستاره‌های تپنده (پالسار)

 

یک ستاره نوترونی بسیار سریع نوعی پرتوی تابشی باریک را منتشر می‌کند. این پرتوها همراه ستاره می‌چرخند، و نوعی فانوس دریایی نجومی درست می‌کنند. از روی زمین، ما این پرتوها را به صورت یک تپش (پالس) می‌بینیم. چنین ستاره‌های نوترونی‌ای تپنده (پالسار) نامیده می‌شوند. چرخش این پالسارها آن‌چنان پایدار و دقیق است که به صورت یک ساعت کیهانی بسیار دقیق عمل می‌کنند!

برخی از این پالسارها در سامانه‌های دوتایی کشف شده‌اند، که یعنی یک ستاره همدم دارند که با هم می‌چرخند. این نوع از پالسارها انرژی و ماده را از ستاره همدم خود می‌ربایند و بر سرعت چرخششان اضافه می‌کنند. برخی از این نوع پالسارها در هر ثانیه چند صد بار به دور خود می‌چرخند!

 

میدان مغناطیسی ستاره‌های نوترونی

 

اگر فقط بگوییم که ستاره‌های نوترونی میدان مغناطیسی قوی‌ای دارند آن را دست کم شمرده‌ایم! میدان مغناطیسی یک ستاره نوترونی متوسط حدود چندین تریلیون (چند هزار میلیارد) برابر قوی‌تر از میدان مغناطیسی خورشید است!! اما برخی از ستاره‌های نوترونی، باز هم میدان مغناطیسی قوی‌تری نسبت به باقی ستاره‌های نوترونی دارند.

مگنتارها (ستاره‌های مغناطیسی) از اساس ستاره نوترونی هستند. اما آنچنان پرجرم هستند که میدان‌های مغناطیسی آن‌ها می‌تواند تا یک کوادریلیون (یک میلیون میلیارد) برابر قوی‌تر از خورشید باشد! این نوع از ستاره‌های نوترونی نسبتا نادر هستند، و تنها ۱۰ درصد ستاره‌های نوترونی را شامل می‌شوند. میدان مغناطیسی یک مگنتار آن‌چنان شدید است که می‌تواند شکل اتم‌ها را تغییر دهد!  این دلیل آن است که چرا می‌توانیم معتقد باشید که یک مگنتار باید بسیار ناپایدار باشد و مدت زیادی دوام نیاورد. میدان مغناطیسی چرخش ستاره را کند می‌کند، در نتیجه ستاره شروع به مردن می‌کند. تصور می‌شود که مگنتارها باید به سرعت در حدود ۱۰۰۰۰ سال بمیرند که در مقیاس کیهانی بسیار بسیار ناچیز است (عمر کیهان در حدود ۱۴ میلیارد سال است).

 

کشش گرانشی و چرخش‌های بسیار سریع مگنتار یکپارچگی پوسته آن را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. پوسته‌ی مگنتارها گاه و بی‌گاه می‌شکند، شبیه به آنچه در زمین داریم و سُر خوردن پوسته‌ها موجب زمین لرزه می‌شود؛ چنین رویدادهایی به درستی ستاره لرزه نامیده شده‌اند. اگر سطح ستاره حتی به اندازه‌ی یک سانتی متر جابجا شود، انرژی آزاد شده منجر به یک انفجار عظیم در سطح ستاره می‌شود!

ستاره لرزه‌ها بطور مستقیم میدان مغناطیسی مگنتار را تحت تأثیر قرار می‌دهند، که منجر به فوران کردن مگنتار می‌شود، که چیزی شبیه به فوران‌های خورشیدی است، اما بسیار بسیار قوی‌تر. تریلیون‌ها برابر شدیدتر از خورشید! یک مگنتار می‌تواند در کسری از ثانیه، انرژی‌ای بیش از انرژی آزاد شده توسط خورشید طی ۲۵۰ هزار سال در فضا رها کند.

در سال ۲۰۰۴ ، ماهواره‌هایی که حول زمین می‌چرخیدند یک انفجار عظیم از تابش پرتوی ایکس شناسایی کردند، بطوری که حس‌گرهای ماهواره‌ها برای مدتی بر اثر انرژی این انفجار کور شدند! حتی بخشی از جو خارجی زمین بر اثر تابش پرتوهای پر انرژی این انفجار یونیزه شد. منشاء این انرژی عظیم یک ستاره لرزه در مگنتار شماره SGR1806-20 بود. شاید باور نکنید، اما این مگنتار در فاصله ۵۰۰۰۰ سال نوری از ما قرار داشت و چنین اثری بر روی زمین گذاشت!

هر چه بیشتر ستاره‌های نوترونی را مطالعه می‌کنیم، به نظر می‌رسد بیشتر ارزش مطالعه دارند. حتی امروزه، با وجود چندین دهه پژوهش، همچنان چیزهای جدیدی درباره ستاره‌های نوترونی کشف می‌کنیم.

 

گردآوری و ترجمه: دکتر حسین مصحفی

مطالب بیشتر: کانال هولوگرام

منابع:

Swinburne University of Technology

http://astronomy.swin.edu.au/cosmos/N/Neutron+Star

 

Department of Astronomy (University of Maryland)

https://www.astro.umd.edu/~miller/nstar.html

 

NASA

https://imagine.gsfc.nasa.gov/science/objects/pulsars1.html

معرفی کتاب: گتسبی بزرگ

عنوان: گتسبی بزرگ

تالیف: اسکات فیتز جرالد

ترجمه: رضا رضایی

ناشر: ماهی

درباره کتاب:

«گتسبی بزرگ» شاهکار «فرانسیس اسکات فیتز جرالد»  است. این رمان از آثار برجسته ادبیات امریکا در قرن بیستم به شمار می‌رود، اثری کلاسیک که پیوسته تجدید چاپ می‌شود و توانسته است خوانندگان چند نسل را مسحور خود سازد. کریم امامی مترجم فارس این اثر، یکی از دقیق‌ترین مترجمان ایرانی است؛ ترجمه‌ی او چند بار تجدید چاپ شده و در هر نوبت، پالوده‌تر و صیقل یافته‌تر از چاپ پیش به خوانندگان عرضه شده است. داستان این رمان شورانگیز از این قرار است: نیک، مرد جوانی که به تازگی فارغ التحصیل شده است، برای پیدا کردن کار به لانگ آیلند می‌رود. در همسایگی او زوج ثروتمندی به نام‌های دیزی و تام ساکن هستند. نیک به زودی در می‌یابد که مرد مرموز و بسیار ثروتمندی به نام جی گتسبی نیز در نزدیکی آن‌ها زندگی می‌کند. نیک در یکی از مهمانی‌های بزرگ گتسبی با او ملاقات می‌کند و متوجه می‌شود گتسبی سال‌هاست در پی رویایی دست نیافتنی سرگردان است. رویایی که کم کم موجب بروز اتفاقات تلخی می‌شود… نویسنده در تلاش است اوضاع اقتصادی و اجتماعی آمریکا را در دهه‌ی 1920 ترسیم کند. او داستان آدم‌های تازه ‌به‌ دوران رسیده‌ای را نقل می‌کند که به تدریج دچار فروپاشی و فساد می‌شوند. فیتز جرالد در این رمان با طنزی سیاه و نثری ساده از بین رفتن رؤیای آمریکایی را به تصویر می‌کشد. فیتز جرالد، نوشتن «گتسبی بزرگ» را در سال 1923 آغاز کرد و پنج بار ناچار به بازنویسی آن شد. شاید قسمت‌هایی از این رمان از زندگی شخصی خود نویسنده الهام گرفته شده باشد. در واقع مشابهت‌هایی بین رابطه گتسبی و دیزی با ماجراهای فیتس جرالد و همسرش زلدا وجود دارد. قسمتی از کتاب را با هم مرور می‌کنیم: «دست‌هایش را در جیب کتش کرد و با اشتیاق دوباره به نظاره پرداخت، انگار که حضور من خدشه‌ای بر شب زنده داری مقدس او وارد می‌آورد. به راه خود رفتم و او را همان جا ایستاده در مهتاب به حال خود رها کردم. دست دادیم و من راه افتادم. هنوز به شمشادهای حصار نرسیده بودم که چیزی را به خاطر آوردم و به عقب برگشتم. از آن سوی عرصه چمنش فریاد کشیدم؛ که «جماعت گندی هستن. شما ارزشتون به تنهایی به اندازه همه اونا با همه.» «گتسبی بزرگ» که امروزه به ‌عنوان اثری کلاسیک در دانشگاه‌های سراسر دنیا تدریس می‌شود را انتشارات «ماهی» منتشر کرده است.

 

معرفی کتاب: فلسفه ذهن (یک راهنمای مقدماتی)

عنوان: فلسفه ذهن (یک راهنمای مقدماتی)

تالیف: ایان ریونزکرافت

ترجمه: حسین شیخ رضایی

ناشر: صراط

 

درباره کتاب:

«اين كتاب مقدمه‌اي است بر فلسفة ذهن… در فلسفه ذهن، سؤالاتي بسيار عمومي در باب ذهن طرح مي‌شود. سؤالاتي از قبيل: حالات ذهني چيستند؟ آيا آن‌ها حالات مغز فيزيكي‌اند و يا حالات يك «روح» غير فيزيكي؟ آگاهي چيست؟ چگونه حالات ذهن مي‌توانند دربارة چيزهايي خارج از ذهن باشند يا آن‌ها را «بازنمايي» كنند؟ روان‌شناسان نيز به مطالعة ذهن مي‌پردازند. آن‌ها مكرراً دربارة انسان‌ و غيرانسان به آزمايش مي‌‌پردازند و بر اساس اين نتايج تجربي، نظريه‌هاي چشم‌گيري در باب ذهن مي‌سازند قاعدتاً فلاسفة ذهن آزمايش نمي‌كنند. در عوض بسياري فلاسفه به مقولاتي مي‌پردازند كه گاه «مفهومي» خوانده مي‌شود. به عنوان نمونه، آن‌ها درجستجوي روشن كردن معناي اصطلاحاتي مانند «آگاهي»‌اند، به دنبال يافتن خطاهايي منطقي در استدلال‌هاي مربوط به طبيعت ذهن‌اند و يا آن‌كه سازگاري / ناسازگاري ادّعاهاي ما در باب ذهن را با ساير ادّعاهايي كه درست مي‌پنداريم، بررسي مي‌كنند. مثال‌هايي از مقولات مفهومي در فلسفة ذهن در اين كتاب مورد بحث قرار خواهد گرفت. از سوي ديگر بسياري فلاسفه از محدود كردن خود به اين قبيل سؤالات مفهومي سرباز مي‌زنند… فلاسفة معاصر نيز به صورتي روز افزون بر پاية آزمايش‌هايي كه روان‌شناسان انجام مي‌دهند به بسط نظريات خود در باب ذهن مشغول‌اند. در واقع امروزه گاه به دشواري مي‌توان معيّن كرد كه فلسفه در كجا خاتمه مي‌يابد و روان‌شناسي از كجا آغاز مي‌شود، لذا از ذكرگاه و بيگاه موضوعاتي در اين كتاب كه سنتاً دانشمندان، و نه فلاسفه دربارة آن‌ها بحث مي‌كرده‌اند تعجب نكنيد».

معرفی کتاب: جوان خام

عنوان: جوان خام

تالیف: فیودور داستایفسکی

ترجمه: رضا رضایی

ناشر: اختران

درباره کتاب:

در رمان جوان خام روحی معصوم در نظرم بود که احتمال وحشتناک تباه شدن را حس کرده بود و به « تصادفی بودن » و بی اهمیت بودن خود نفرت می ورزید . نفرتش از روح هنوز پاکی بر می خاست که آگاهانه شرارت را در اندیشه هایش نگه می داشت و در قلبش می پروراند و در رویاهای نا آرام و پنهانی اما گستاخانه اش عذاب می کشید . بالطبع همه چیز را به قدرتش و منطقش و حتی مهمتر به خداوند مربوط می کرد. اینها همه از « نارسی » و « خامی» جامعه بر میخیزند.

داستایفسکی، در تمام آثار مهم ادبی خود چالشی را فرا راه خواننده می نهد. آدمی چگونه موجودی است؟ فرشته خو یا دیوصفت یا ترکیبی از این دو. اکثر کاراکترهای خلق شده توسط او بیشتر از هر چیز درگیر خود هستند و این درگیری موجب خلق روایت های فرد با افراد و محیط می شود. زندگی خاص و پر از پیچیدگی نویسنده، بیماری صرع که بسیاری آن را منشا نبوغ وی می دانند، جامعه اشرافی روسیه در دوران زندگی او که از یک سو متاثر از رشد بورژوازی در اروپا و از دیگر سو متکی بر فئودالیسم روسی است در تک تک آثارش ردپای خود را بر جای نهاده و انسان گرفتار پوچ انگاری در جامعه ای با ظاهر پرزرق و برق و پرفریب را با استادی تصویر کرده است. جوان خام نیز یکی دیگر از آثار ماندگار این نویسنده بی بدیل است.

معرفی کتاب: دزیره

عنوان: دزیره

تالیف: ماری سلینکو

ترجمه: ایرج پزشکزاد

ناشر: علمی و فرهنگی

درباره کتاب:

کتاب دزیره یکی از ده رمان برتر دنیاست که به فارسی هم ترجمه شده است. اوژنی دزیره کلاری (Désirée Clary) (۱۷۷۷ – ۱۸۶۰) یکی از ملکه‌های سوئد و نروژ بود. دزیره در ابتدا معشوقه ی ناپلئون بوده است. اما ناپلئون با شخص دیگری ازدواج کرده و دزیره با یکی از قدرتمندان جمهوری (ژان باپتیست برنادوت) ازدواج می کند و سرانجام ملکه ی سوئد می شود . دزیره داستان سالها بعد از جمهوری ، زندگی شخصی خود ، به قدرت رسیدن ناپلئون و اتفاقات سیاسی و اجتماعی را که در این دوران اتفاق می افتد به صورت خاطرات شخصی در دفترچه ی خاطراتش می نویسد و کتاب از زبان دزیره و از دفتر چه ی خاطرات وی نوشته شده است.

معرفی کتاب: مادام بوواری

عنوان: مادام بوواری

تالیف: گوستاو فلوبر

ترجمه: مهدی سحابی

ناشر: نشر مرکز

درباره کتاب:

«مادام بوواری» نخستین اثر گوستاو فلوبر نویسنده مطرح فرانسوی است که در سال 1856 در مجله روو دو پاری و در 1857 به صورت کتابی مستقل انتشار یافت. این اثر را مهدی سحابی به فارسی برگردانده است. رمان مادام بوواری، اهمیت ویژه‌ای در تاریخ ادبیات داستانی دارد. فلوبر به عنوان بزرگ‌ترین نویسنده رئالیست در دوره خود مشهور بود. او از پیشگامانی است که در آثارش گذار از رئالیسم به سبک مدرنیستی در داستان را ممکن ساخت. فلوبر درصدد بود با نگرشی واقع بینانه به انسان و روحیات او بپردازد، نگرشی که واقعیت را از افسانه جدا می‌کند و به بیان عینی امر بشری اصالت می‌دهد. در رمان مادام بوواری، نشانه‌های رئالیسم فرانسوی به خوبی به چشم می‌خورد، رئالیسمی که به جنبه‌های مختلف یک پدیده از دیدگاه اجتماعی، تاریخی و روانشناختی می‌پردازد و به خواننده، شناخت و بینش بیشتری در مورد خصوصیات بشر می‌دهد. یکی از خصوصیات قابل توجه فلوبر، آن است که مکان‌ها و افراد را به شیوه‌ای عینی توصیف و تشریح می‌کند. او نویسنده‌ای بی‌طرف است و با چیره دستی بسیار، تمامی شخصیت‌ها را مود روانکاوی قرار می‌دهد. کتاب با روایت سرگذشت آقای بوواری آغاز می‌شود؛ شارل بوواری، پزشک جوان و ساده دهکده است که پس از یک ازدواج مصلحتی، همسرش را از دست می‌دهد، سپس، عاشق دختر زیبا و خیالپرداز کشاورزی می‌شود که در همسایگی آن‌ها منزل دارد، این دو با یکدیگر ازدواج می‌کنند، اما همسر او، اِما بوواری، رویاهایی در سر دارد که…

 

چگالش بوز-اینشتین (Bose-Einstein condensate)

ذراتی با عددهای کوانتومی اسپین صحیح را بوزون می نامند، که برگرفته از نام ساتیندرا بوز است. بوز همزمان با آلبرت اینشتین، قانون های آماری حاکم بر آن ذرات را کشف کرد که حالتی شگفت انگیز از ماده است.

نظریه چگالش بوز-اینشتین (BEC)، اثر دمای بسیار پایین بر حالت ماده را تعریف می‌کند. هنگامی که درجه‌ی حرارت به چند میلیاردم درجه بالاتر از صفر مطلق کلوین می‌رسد، برخی عناصر حالت چگالش بوز- اینشتین را از خود بروز می‌دهند.

ساتیندرا بوز (Satyendra Nath Bose) و آلبرت اینشتین در سال ۱۹۲۰ وجود چنین حالتی را برای ماده پیش‌بینی کرده بودند اما به دلیل نبود امکانات لازم تا سال ۱۹۹۵ در آزمایشگاه این حالت از ماده ایجاد نشده بود. در سال ۱۹۹۵ دو دانشمند به نام‌های اریک آلن کرنل و وای من توانستند حالت چگالش بوز-اینشتین را در آزمایشگاه تولید کنند.

 

فوتون ها دارای اسپین یک (s=1) و بوزون هستند، بوزون ها از اصل طرد پائولی پیروی نمی‌کنند و می‌توانند به هر تعداد یک حالت کوانتومی معین را اشغال کنند. در دماهای نزدیک به صفر مطلق اتم ها و مولکول ها هویت مجزای خود را از دست می دهند و به یک تک « ابَر اتم» تبدیل می شوند. این « ابَر اتم» را چگالش بوز-اینشتین می گویند، در واقع حالت چگالیده بوز- اینشتین نیز مانند جامد، مایع، گاز و پلاسما حالت دیگری از ماده است.

در مکانیک کوانتومی، ذرات بنیادی در شرایطی می توانند مانند امواج رفتار کنند، این امواج -که در واقع امواج احتمال‌اند- مکانی را توصیف می‌کنند که یک ذره در یک لحظه معین با حداکثر احتمال می‌تواند در آنجا باشد. بنابر اصل عدم قطعیت، دانستن موقعیت دقیق یک ذره ناممکن است. در سال ۱۹۲۴ هنگامی که اینشتین هنوز در آلمان بود بر اساس نظریه بوز، دانشمند هندی اظهار داشت که وقتی اتم‌ها به دمای صفر مطلق نزدیک می شوند، امواج انبساط می‌یابند و سرانجام همپوشانی می‌کنند، ذرات بنیادی تشکیل دهنده‌ی آن‌ها همگی به صورت یک تک حالت کوانتومی در هم ادغام می‌شوند که به این حالت بی نظیر چگالیده بوز-اینشتین (BEC) می‌گویند.

 

بوزون ها چون از اصل پائولی پیروی نمی‌کنند، تمایل دارند در یک حالت کوانتومی با پایین‌ترین انرژی انباشته شوند. دست‌یابی به این چگالش بوز-اینشتین که اغلب جام مقدس فیزیک اتمی نامیده می‌شود، سرانجام در سال ۱۹۹۵ صورت گرفت. درسال ۱۹۹۵ گروهی در بولدر ایالت کلرادو به تولید انبوهی از حدود ۲۰۰۰ اتم روبیدیوم-۸۷- که بوزون هستند در یک تک حالت کوانتومی با انرژی تقریبا صفر دست یافتند.

برای آنکه این امر تحقق پیدا کند باید روبیدیوم به صورت بخاری با دمای نسبتا پایین و چگالی نسبتا زیاد می بود تا طول موج های دوبروی مربوط به اتم های فردی از فاصله جدایی متوسط میان اتم ها بیشترشود. همین که این شرط برقرار شود، تابع های موج اتم های فردی هم پوشانی می کنند و مجموعه ی آنها به صورت یک تک سیستم کوانتومی بنام چگالیده بوز-اینشتین در می آید. در سال ۲۰۰۱، ولفگانگ کترله، جایزه نوبل فیزیک را به خاطر نشان دادن تجربی این پدیده از آن خود کرد.

 

منابع:
ویکی پدیا
سایت بیگ بنگ
سایت راسخون
سایت دانشگاه MIT

زیبایی طبیعت

دانشمند، طبيعت را به خاطر فايده‌اش مطالعه نمی‌کند، آن را برای این مطالعه می‌کند که از آن لذت می‌برد و چون طبیعت زیباست از آن لذت می‌برد.  اگر طبیعت زیبا نبود، ارزشِ شناختن نداشت و اگر طبیعت ارزش شناختن نداشت، زندگی هم ارزش زیستن نداشت. البته، من در اینجا از آن‌گونه زیبایی که حواس را متأثر می‌کند، یعنی از زیبایی اوصاف و ظواهر، سخن نمی‌گویم؛ نه به این جهت که این زیبایی‌ها را دست کم بگیرم، نه چنین نیست، اما این زیبایی ربطی به علوم ندارد، منظورم زیبایی ژرف‌تری است که از نظم هماهنگ اجزا بوجود می‌آید و تنها هوشِ ناب قادر به درک آن است.
– هانری پوانکاره

“The scientist does not study nature because it is useful;
he studies it because he delights in it, and he delights in it because it is beautiful. If nature were not beautiful, it would not be worth knowing, and if nature were not worth knowing, life would not be worth living.”
— Henry Poincare

 

معرفی کتاب: کارگران دریا

عنوان: کارگران دریا

تالیف: ویکتور هوگو

ترجمه: اردشیر نیکپور

ناشر: امیرکبیر

کارگران دریا ویکتور هوگو

درباره کتاب:

«لتیری، کشتیبانی کهنه کار، صاحب یکی از نخستین کشتی‌های تجاری، با نام دوراند است که در خط کشتیرانی سن مالو و گرنزه کار می‌کند: صیادان و جاشوان به این رقیب خطرناک با نظری خوش می‌نگرند و لتیری کار خود را بی‌اعتنا به ریشخندها و انتقادهای دیگران آغاز می‌کند و در انجام دادن نقشه‌ای که کشیده است سرسختی و پافشاری می‌نماید و سرانجام توفیق می‌یابد.» در قسمتی از داستان می‌خوانیم: «مردم آن محل می‌گفتند که در اواخر انقلاب کبیر فرانسه، زنی همراه کودکی خردسال به گرنزه آمد و در آنجا اقامت گزید. او انگلیسی بود و یا دست کم فرانسوی نبود. او نامی برای خود داشت اما لهجه مردمان گرنره، آن نام را به صورت ژیلیات در آورد.»

کاش کتاب پایان نیابد

You know you’ve read a good book when you turn the last page and feel a little as if you have lost a friend.

–Paul Sweeney

وقتی آخرین صفحه کتابی را ورق می‌زنید و حس می‌کنید یک دوست را از دست داده‌اید، می‌دانید که یک کتاب خوب خوانده‌اید.